Co to są zaburzenia hiperkinetyczne dzieci i młodzieży?

Zaburzenia hiperkinetyczne to inaczej zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Zaczynają się we wczesnym dzieciństwie i charakteryzują się:

• Brakiem wytrwałości w realizowaniu zadań przez dziecko.
• Dużą przerzutnością uwagi.
• Nadmierną aktywnością, impulsywnością.

W ostatnim czasie nastąpił duży postęp dotyczący wiedzy na temat zaburzeń hiperkinetycznych i ich etiologii. Równocześnie w pewnych środowiskach budzi niepokój nad rozpoznawalność tego zaburzenia i wynikające z tego konsekwencje dla dziecka i rodziców. Jest to najczęstsze zaburzenie występujące u dzieci w wieku szkolnym – chłopcy chorują częściej niż dziewczęta.

Zaburzenie hiperkinetyczne to schorzenie częściowo uwarunkowane genetycznie. Przyczyn upatruje się w zaburzeniach równowagi neuromediatorów i dróg neuronalnych, które prowadzą do zakłóceń pracy mózgu. Nieprawidłowości te przejawiają się w postaci zaburzeń:

• Pamięci.
• Nastroju.
• Poziomu pobudzenia.
• Umiejętności wykonywania zadań.

Dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej mają również inną budowę mózgu.

Zespoły hiperkinetyczne często występują  rodzinnie. Na rozwój i wystąpienie schorzenia ma wpływ przebieg ciąży i przyjmowanie substancji psychoaktywnych przez matkę w czasie ciąży. Istnieją również hipotezy mówiące o wpływie sposobu odżywiania się kobiety w ciąży na przyszłą chorobę dziecka.

Naturalny wpływ na przebieg choroby ma środowisko rodzinne – rola pełniona przez rodziców. Zaburzenie hiperkinetyczne rozpoczyna się bardzo wcześnie. Przede wszystkim dziecko jest bardziej żywe, ma problemy z koncentracją na jednej czynności oraz trudność w samodzielnej zabawie. Z czasem życie rodzinne jest coraz bardziej zakłócone z powodu zachowań dziecka. Trudności narastają poza środowiskiem rodzinnym, kiedy dziecko musi pójść do przedszkola czy szkoły – konfrontacja z normami społecznymi nasila te dolegliwości. Dziecko z nadpobudliwością psychoruchową nie potrafi być spokojne na lekcji, zakłóca pracę nauczycielom, wdaje się w konflikty z rówieśnikami, osiąga znacznie gorsze wyniki w nauce (pomimo inteligencji).

W okresie dojrzewania zaburzenia nieco się zmniejszają, konsekwencje jednak bywają już poważne. Objawy zespołu hiperkinetycznego mogą przetrwać do okresu dorosłości u połowy pacjentów – w takim wypadku dominują wtedy zaburzenia uwagi. Dodatkowo dzieci z tymi zaburzeniami cierpią na zaburzenia nastroju i zaburzenia lękowe oraz znacznie częściej, niż rówieśnicy, mają problem z nadużywaniem substancji psychoaktywnych.

Leczenie zespołu hiperkinetycznego jest wielokierunkowe i wymaga uwzględnienia różnych aspektów. Poza farmakoterapią jest to:

• Psychoterapia.
• Poradnictwo i różnego rodzaju oddziaływania psychospołeczne.

Psychoterapia musi obejmować nie tylko dziecko, ale również rodzinę.

W leczeniu farmakologicznym stosuje się leki psychostymulujące. Muszą być one ordynowane przez psychiatrę dzieci i młodzieży. Ponadto stan dziecka powinien być stale monitorowany pod kątem objawów ubocznych i efektów leczenia. Badania potwierdzają dużą skuteczność przytoczonych leków. Dużą słabością powyższego leczenia jest jednak krótki okres poprawy stanu psychicznego.

Istnieją również leki drugiego rzutu stosowane w leczeniu zespołu hiperkinetycznego dzieci. Pochodzą one z różnych grup leków i charakteryzują się odmiennymi mechanizmami działania. Decyzja o wyborze zależy od towarzyszących objawów psychicznych i indywidualnego stanu pacjenta. Ważnym elementem leczenia na każdym etapie jest ścisła współpraca z rodzicami, ich edukacja i świadome zaangażowanie w leczenie dziecka. Należy pamiętać, że w przypadku dzieci szczególnie istotna jest wspólna diagnoza dziecięcego lekarza psychiatry i psychoterapeuty.

W Krakowie diagnoza dzieci w warunkach szpitalnych, jeżeli zachodzi taka potrzeba, odbywa się w Szpitalu Dziecięcym św. Ludwika.